BERMULA ADAT DI MINANGKABAU
Abdul Rasyik di Tanah Mekkah, berlayar ke tanah ruhun naiak ka Anjuang
Lukih Perak, kebasaran Padang bacabuik langkok jo gadang palarakan manuju lauik
baharulah masuak Kualo Indogiri manjalang Datuak Siak Banda, ragulah ambo
kamanyabuik, Pangulu banyak nan sati, Rang Gadang banyak batuah, Tuangku banyak
nan kiramaik, tobatlah ambo kapado Allah.
Kalau diingek dikana-kana, takana maso dahulunyo, tatkalo sumua
dikali,tatkalo rantiang kadipatah, iyo Nagari kadihuni, baserong kain Badurrahman,
badiri suku nan ampek yaitu : Koto, Piliang sarati Bodi jo Caniago batu batikam
dengan karih, karih bakaluak patah tigo, sakareh ka Banua Ruhun, sakarek ka
Banua Cino, sakareh tingga di Pulau Ameh nangko.
Rajo baduo naik nobat, nan satu banamo Rajo Sumpur Kudus nan kaduo banamo
Rajo Dalam Buo, manokalo Rajo Sumpur Kudus mamegang bungka tak babantuak
mamegang taraju tak balawan, itu banamo Rajo Adat, manokalo Rajo Dalam Buo
mamegang hukum Kitabullah manjunjuang titah Rasulullah sabana ta’at hukum
badiri, adia nan bukan langkapalang, riaklah kaba baritonyo sampai ka luhak
limo puluah, lalu ka luhak tanah data katigo luhak agam itu nan kaka hinggo
kini.
Dimano asa tabik palito
Di baliak tenong nan batali
Dimano asa ninik moyang kito
Di puncak Gunung Marapi
Makanyo tinjau rang kariangkan
Talatak ateh pamatang
Mako katibo di Pariangan
Sabulan baliau di Tinjau Karang
Pakan akad kampuangan sabaleh
Subarang jo sungai Ungkang
Barangkeh sabalun paneh
Manurun ka Pariangan PadangPanjang
Nak iliah ka Indo Giri
Singgah sabanta di Ladang Panjang
Dimano adat mulo badiri
Iyo di Paringan PadangPanjang
Disusun di batu panta
Di bawah kayu nagotataran
Di situ adat dikaka
Tak lakang dipaneh tak lapuak dek hujan
Patah kaki pipik bondo
Taampeh ateh pamatang
Hari nan sadang tangah hari
Babantah-bantah niniak nan baduo
Mamanggakan lareng surang-surang
Niat hati memang samo suci
Koto Piliang
Adat didatuak katumanggungan
Nan babarih nan bapahek
Nan baukua nan bakabuang
Mamegang naraco jo katian
Coreang barih dapek diliek
Cupak panuah gantang balanjuang
Bodi Caniago
Anak urang tanjuang barulak
Nak lalu ka kubang putiah
Singgah sabanta ka pakan akad
Elok adatnyo rang tigo luak
Haluan datuak parpatiah
Urangnyo barajo ka mumfakat
Gantang diBodi Caniago
Cupak diambiak kasukatan
Adat mamakai syara’ mangato
Wujuiknyo satu balain jalan
Rajo alam nan badaulat
Bakato putuih tak dapek dianjak
Tibo Islam samparonolah adat
Itulah adat basandi syara’
Simuncak mati tarambau
Karimbo mambao ladiang
Lukolah paho kaduonyo
Adat jo syara’ di MinangKabau
Bak sarupo aua jo tabiang
Sanda manyanda kaduonyo
Alah dirasuak tibo jiriau
Jaleh di kasau tapasang lakek atok
Itulah asa Nagari MinangKabau
Cancan latiah Niniak Moyang maso saisuak
Biriak-biriak tabang ka samak
Dari samak turun ka halaman
Di Sungkai barunyo babunyi
Dari Niniak turun ka mamak
Dari Mamak ka kamanakan
Sampai kapado kito kini
Tungku nan tigo sajarangan
Rajo baduo naiak nobat
Iyo disusun pariangan
Disitu dipakai adat nan baradat
Pariangan PadangPanjang
Pisang kaleh-kaleh hutan
Pisang timbatu nan bagatah
Katigo banamo pisang rajo
Koto piliang iyo bukan
Bodi caniago iyo antah
Samo dipakai kaduonyo
Rajo alam nan badaulat
Di dalam daerah tigo luak
Di dalam daerah MinangKabau
Datang Islam samparonolah adat
Itulah adat basandi syara’
Iyo di ranah MinangKabau
Bia hinggoknyo nan mancangkam
Kuku nan tajam tak baguno
Bego mamegang tampuak alam
Kato munfakat nan bakuaso
TARASO BASABUIK – TAKANA BAKATOAN
Pucuak limpato aka cambia
Batang limpato rang patahkan
Bukanlah ambo rang cadiak
pandai
Limbago kato jo rundiangan
Banyak taraso nan kadisabuik
Baitu juo nan kadikatokan
Taraso gamang jo takuik
Salah cotok bias
malantiangan
Tapi sungguahpun nan baitu
Nan bana kadikatokan juo
Kok salah anggap angin lalu
Bana diamalkan basamo-samo
Lah kalam alam sabalik
Tandonyo hujan nan katibo
Ditahan juo jadi panyakik
Tak dilapeh bathin taseso
Kasha ambun kasha biludu
Batanti bajak tapi
Baturab jo batang sirah
Mamohon ampun ambo ka
pangulu
Salirik duduak di tapi
Nan saedaran madok katangah
Nan bujang kinilah basubang
Nan gadih lah Nampak pusek
Inyo mangaku urang minang
Adat dipakai adat rang barat
Adat kok manjadi bungo kato
Syarak kok jadi buah dendang
Alamat nagari kabinaso
Tinggalah kabau gubalo hilang
Manolah dunsanak jo sudaro
Baik nan jauh ataupun nan dakek
Kinilah banyak nan tasuo
Salah pasang salisiah samek
Pandang jauh samo
dilayangkan
Samo ditukiakan pandangan
dakek
Lah banyak adat urang
tinggakan
Baik di rantau atau di darek
Gandatang di Bodi caniago
Cupak di Koto rang Piliang
Dunia sudah kiamat tibo
Nan patuik luruih nyo
manyimpang
Ukua jo jangko nyatolah
tarang
Susunan Niniak moyang kito
Takijok maliek kilau Loyang
Intan basangko kilek kaco
Dek rancak tajam mato
cangkua
Tanah bato manjadi data
Dek lamak rayu tukang
ganduah
Gadang jo ketek alah tatuka
Dek lamak rayunyo tukang
ganduah
Gadang batuka jo nan ketek
Nan rancak pulo nan maimbuah
Sipatu batuka jo tangkelek
Harok dek rono tarang bulan
Palito nyalo tapadami
Harok dek labo kauntungan
Oto tatuka jo padati
Nan bak samisa anai-anai
Suko bamain cahayo tarang
Habih sayok dek sigulambai
Matilah badan dek tapanggang
Malang nasibnyo jari manih
Ameh bapadu balantiangan
Manangih baliau datuak
parpatiah
Maratok datuak katumanggungan
Manyumpah aruah dalam kubua
Mancaliak parangai urang di
dunia
Dima nagari tak ka hancua
Nan pandai lah banyak galia
Bajalan babuah batih
Malenggang babuah tangan
Itulah pasan datuak parpatiah
Pasan lah banyak rang lupokan
Dalam basidang katiko rapek
Namuah batangka bakaruak arang
Indak pandai mambaco nan
tasirek
Mampacaliakan balang
surang-surang
Cadiak dimano balatakan
Pandai dimano tasimpannyo
Budaya urang nannyo pakaikan
Budaya awak dianggap kuno
Samo basuluah matohari
Bagalanggang mato rang
banyak
Alah banyak tasuo kini
Indak balembai naua
badunsanak
Selodang kalupak sariak
Nak hanyuik sampai ka muaro
Pado hilang capeklah baliak
Ka adat Minang pusako lamo
Manolah anak jo kamanakan
Sarato dunsanak nan basamo
Hutang dek ambo manyampaikan
Tingga di anak kamanakan
manarimonyo
Nanang itu saribu aka
Diam itu hulu bicaro
Nak pandai rajin baraja
Nak tau rajin batanyo
Tabilang di guguak lansek
Tasisik di lambai-lambai
Diulang sado nan dapek
Kok kurang tanyo ka nan
pandai
Ambo nan bukan cadiak pandai
Ilmu di Allah tasimpannyo
Senteng tolong dibilai
Tandonyo kito sa agamo
Papatah rang luak nan tigo
Untuk pedoman dalam hiduik
Kato kiasan di dalamnyo
Indak faham kok indak
dirunuik
Direndo kain kabaju
Alah diguntiang nyato tak
sadang
Bahan dibali dari balai
Dimanolah nagari ka bisa maju
Adat sajati nan lah hilang
Dahan jo rantiang nan bapakai
Labuah nan goloang nan
kaditampuah
Jalan nan pasa nan kadituruik
Jikok urek tahunjam taguah
Indak katumbang dek angin
ribuik
***
PANGULU DI LAHIA SAJO ANAM MACAMNYO
Pisau nan tajam bak sambilu
Alun dirauikan alah luko
Pangulu nan anam usah ditiru
Pangulu mambari malu sajo
Balam di sangka tabang
mambubuang
Tabang mambubuang ka langik
hijau
Adat pangulu nan di tanjuang
Sapantun siponggang dalam
ngalau
Rami balainyo lubuak aluang
Rami dek anak kampuang dalam
Kalau pangulu buluah batuang
Kareh di lua kosong di dalam
Di banda tahankan tangguak
Dapeklah udang tali-tali
Bagala pangulu katuak-katuak
Di guo barunyo babunyi
Tukang ameh mambuek galang
Parmato nan hilang-hilang
timbua
Arati pangulu ayam gadang
Pandai bakotak indak batalua
Kudo bendi lari manduo
Tantang kelok jatuah
balangga
Adopun pangulu tupai tuo
Tanpang lai lompeklah tingga
Di tangah sawah tagak marawa
Pipik digaro bakuliliang
Pangulu hino pisak sarawa
Akanyo busuak parangai
ariang
Dibagi undang-undang nan duo
puluah
Salapan jo duo baleh
Tasabauk nagari ka hancua
luluah
Dalam lubuk mandi sagaleh
Luak agam aianyo karuah
Ikannyo lia bukan kapalang
Di dalam tambo rang sabuikan
Kalau faham akanyo tumbuah
Dima tumbuah sinan disiang
Indak baukua bajangkokan
Adopun labuah jo tapian
Musajik galanggang nan tasurek
Kaduo wakatu parantaraan
Antaro wakatu duo balawan
Disinan faham mangkonyo dapek
Disabik padi rang sikumbang
Naiak rangkiang maambuang
tinggi
Tapek salagi bungo kambang
Patauikan aka jo budi.
***
LUHAK JO RANTAU
Manembak tibo di hulu
Kanailah pantau dek manjalo
Luhak dibari bapangulu
Rantau dibari ba rajo-rajo
Nagari salingkuang adat
Harato salingkuang kaum
Badiri rajo sapakat rakyat
Tagak pangulu sapakat kaum
Tasasak puntiang ka hulu
Di bawah kiliran taji
Asa mulo kato dahulu
Tigo limbago nan tajadi
Babondong-bondong tabang barabah
Tabang manyisiak ka langik-langik
Manuju ranah ka subarang
Partamu iyo sambah manyambah
Nan kaduo baso jo basi
Nan katigo siriah jo pinang
Bapakai budi baiak baso
Tali batali undang-undang
Sambah manyambah ado adatnyo
Muluik manih kato pangarang
Adat nan banamo lazim
Syara’ nan banamo kawi
Habis zaman baganti musim
Buek nan usah dilampaui
***
CUPAK NAN DUO
1.
CUPAK
USALI
a)
Hiduik nan bakarilahan
b)
Mati nan batungkek budi
c)
Mambangkik batang tarandam
2.
CUPAK
BUATAN
a)
Mangguntiang siba baju
b)
Pinang dibalah duo
c)
Gadang manyimpang (mambukak
nagari baru)
Tumbuah di cupak kito lili
Tibo diundang kito karasai
Kalau takilan di dalam hati
Lah patuik kini kito kisai
Adat biaso dipakai
Limbago biaso dituang
Nan baiak elok ditalangkai
Nan buruak samo kito buang
Tagak di alam nan batampuak
Adat rantau barajo-rajo
Mudo tinaman dek bapupuak
Nan gadang dilabuak-labuak sajo
Diatua cupak nan duo
Dikaji adat nan ampek
Di dalam tambo alah basuo
Faham di sinan kito padapek
Nan partamu cupak usali
Nan kaduo cupak buatan
Kalo dahulu disasali
Manjadi tuah kamudian
Kato rajo kato duanggo
Kato tuangko bahakikat
Talamun patuik kisai pareso
Alua jo patuik nak saikek
Dubalang kato mandareh
Kato pagawai kato basifat
Antaro masin jo padeh
Disinan warih mangko salamaik
Kato bapak kato pangaja
Kato piyunjuak dari mamak
Mujuan nan tak dapek kito kaja
Malang tak dapek kito tulak
Kato guru kato pituah
Kato dunsanak kato paringatan
Kuncilah bathin jan taluruah
Budi nan usah kalihatan
Usah taruruah bak katidiang
Usah tacurah nan bak aia di timbo
Kalaulah bathin kadirundiang
Patuik baduo usah batigo
Kato perempuan kato manuruik
Kato maambiak hati suami
Labiahkan rusuah sarato takuik
Jarek sarupo nan jo jarami
Kanak-kanak kato manggaduah
Suko manuruik kahandak hati
Kabuki tarang hujanlah taduah
Nan hilang patuik kito cari
Kato adat fahamnyo aman
Malangkok I rukun jo syarat
Kalau pandai pacik pedoman
Santoso hiduik dunia akhirat
Sifat mu’alim sa agamo
Adat pangulu sa undiko
Kalau saoyo jo sakato
Salamaik nagari kampuang santoso
Kalau tak pandai manabang duri
Kulik jo dagiang manjadi luko
Kalau tak pandai bamain budi
Arang habih basi binaso
Dipatah-patah bilah mati
Digatia-gatia malah silaronyo
Dipinang-pinang malah hati
Dipanciang-panciang aka budinyo
Kabalai nak rang mungka
Babalik jalan baliku
Kok pandai bamain aka
Nan ghaib dapek dalam itu
Malin ruhun rang tanjuang alam
Kasawah manabua baniah
Makin ditimbun samakin dalam
Makin dikaruh samakin janiah
***
CADIAK PANDAI
Jari banamo jari manih
Di dakek jari kalingkiang
Rancak inyo nan mamakai
Tutua kato jo muluik manih
Tau isyarat nan jo bayang
Itulah urang cadiak pandai
Tau diangin kabasiru
Paham jo ombak kabasabuang
Lauiknyo dalam talago ilmu
Sumua nan indak pernah kariang
Pucuak sijali sijalinteh
Pucuak si jawi-jawi mudo
Di baliak langik urang malinteh
Awak di baliak itu pulo
Kalau bakato pikia dahulu
Ingek-ingek sabalun kanai
Mantang-mantang awaklah tau
Ilmu padi nan kadipakai
Lamo hiduik banyak dirasai
Babagai macam tangguangan badan
Bangih jo berang usah dipakai
Nak duduak kato dipaiyokan
Jauah bajalan banyak diliek
Lamo hiduik banyak dirasai
Kalau kito di dalam rapek
Bangih jo berang usah dipakai
Kalau duduak jo cupak gantang
Jikok tagak manuruik barih
Adat pusako nak jan hilang
Aia satitiak usah manirih
Lalok bakalang jo pusako
Ajaran guru tak buliah lapeh
Sungguahpun batang lah mardeso
Ingeklah pucuak katarampeh
Aia janiah sayaknyo landai
Jalan rayo titisan batu
Barundiang cadiak dengan pandai
Faham nan duo jadi satu
Kato basolang jadi patah
Kato kudian kato bacari
Batapati kato dahulu
Pituah tuangku nan sudah-sudah
Lain di muluik lain di hati
Hukum munapiak kecek guru
Kurang ditukuak senteang dibilai
Panjang dikareh laweh dikapiang
Dihamparan mahidangkannyo
Awak tasabuik urang pandai
Dituruikan gajah saheto gadiang
Kalurah badan diambuangkannyo
Mulia pangulu dek kamanakan
Nan manyanjuang maninggikannyo
Cadiak nan usah dipanggak kan
Binguang jo moh kasudahannyo
Sigiriak pisau sirauik
Batungkek batang lintabuang
Salodang ambiak ka nyiru
Satitiak jadikan lauik
Sakapa jadikan gunuang
Alam takambang jadi guru
Anak itiak jo anak ayam
Tali malilik dipungguangnyo
Kaciak nan dari bijo bayam
Bumi jo langik dikanduangnyo
Latiak-latiak tabang ka pinang
Jatuahlah aria silaronyo
Satitiak aia dalam pinang
Sinan baranang ikan rayo
Mandaki bukik sangka puyuah
Sambilan anak tanggonyo
Tali kaia nan panjang duo puluah
Lauik sailan lah diajuaknyo
Eloklah lenggang dinan data
Rancak larak dihari paneh
Kok panjang dapek malingka
Kok tak tapek tolong pajaleh
Usualah budi ka nan tuo
Runuiklah paham bakeh nan pandai
Bapasai-pasai bak manimbo
Bapueh-pueh bak manampuang
Ma awai iyo sahabih raso
Mangaruah sahabih garuang
***
URANG TUO
Nan partamu urang tuo lamo
Urang tuo nan banyak ilmu
Katampek urang batanyo
Tampek baraja jo baguru
Nan ka duo urang tuo bangkeh
Pambangih kabakeh anak cucu
Urang gaek buruak sarengeh
Marabou-rabo indak manantu
Nan ka tigo urang tuo babakeh
Urang tuo nan paibo hati
Aia matonyo acok maleleh
Pangana ka anak cucu patang pagi
Nan ka ampek urang tuo bangkang
Indak dapek dibao baiyo
Nan bana dibaliau surang
Nan di urang salah sadonyo
Baralah hariak jo bulalang
Tagisia labiah bak talendo
Piliah nan baiak kadipakai
Nan buruak samo kito buang
Supayo nak dapek ameh urai
Baok bapikia maranuang surang
Mahia jo adat lanca jo undang
Pasa jalan ka agamo
Dunia akhirat samo saimbang
Pandai-pandai mambaokannyo
***
NINIAK NAN BADUO
Nak ilia ka indogiri
Singgah sabanta di lading panjang
Dimano adat mulo badiri
Yo di pariangan padangpanjang
Pisang kalek-kaleh hutan
Pisang timbatu nan bagatah
Koto piliang iyo bukan
Bodi caniago iyo antah
Adat didatuak katumanggungan
Nan babarih nan bapahek
Nan baukua nan bakabuang
Mamegang naraco jo katian
Coreang jo barih dapek diliek
Cupak panuah gantang balanjuang
Anak urang tanjuang barulak
Nak lalu ka kubang putiah
Singgah sabanta di balai akad
Elok adatnyo tigo luak
Haluan datuak parpatiah
Urang barajo kamunfakat
***
NINIAK MAMAK
Mancampak tibo di hulu
Kanailah anak maco udang
Apo nan cupak dek pangulu
Pandai bamain jo undang-undang
Alun kilek alah takalam
Bulanlah sangkok tigo puluah
Alun dikulek alun dikinyam
Rasolah tibo dalam tubuah
Elok nagari dek pangulu
Sapakat mati jo dubalang
Kalau kito mamacik hulu
Jago sapuah jan mangulang
Guntiang nan dari ampek angkek
Dibaok urang mandiangin
Nak lalu ka koto tuo
Kok tumbuah gunjiang jo upek
Sangko sitawa jo sidingin
Baitulah pangulu sabananyo
Labeklah hujan dari hulu
Silodang bao kadapua
Panyambuik aia di cucuran
Baban barek jadi pangulu
Indak sanang lalok di kasua
Sanang di lapiak panjamuran
Biduak dikayuah nak rang sakai
Dikayuah malin mangkuto endah
Duduak pangulu kusuik salasai
Nan karuah janiah sangketo sudah
Payokumbuah baladang kunyik
Dibaok urang ka kuantan
Bapantang kuniang dek kunyik
Indak namuah lamak dek santan
Kamano jalan ka kurai
Basimpang jalan ka ampek angkek
Kok inyo pangulu kaganti lantai
Kok tapijak jan manjungkek
Papatah pamenan andai
Gurindam pamenan kato
Jadi pangulu jikok tak pandai
Caialah nagari kampuang binaso
Elok nagari dek pangulu
Rancak tapian dek nan mudo
Kok tak pandai mamacik hulu
Puntiang tangga sansarolah mato
Kato manti kato baulang
Kato tuangku ba hakikat
Tagak di adat mangupalang
Lipehlah pakaian jo munfakat
Katiko ketek dibari namo
Jikoklah gadang mamikua gala
Nak hiduik aman santoso
Fahamkanlah adat bana-bana
Undang-undang nan duo baleh
Iko pakaian rang pangulu
Suri tauladan nan tarantang
Cupak dipapek rang pangaleh
Jalan diasak dek rang lalu
Elok ditikamkan karih di pinggang
Diatua cupak nan duo
Dikaji adat nan ampek
Dalam tambo ado basuo
Disiko ilmu banyak didapek
***
MAMAK
Kaluak paku kacang balimbiang
Ambiak tampuruang lenggang-lenggangkan
Bao malenggang ka saruaso
Anak dipangku kamanakan dibimbiang
Korong kampuang dipatenggangkan
Tenggang nagari jan binaso
Kapakan mambali lobak
Lobak dibali jo kamumu
Kakinco gulai ikan bada
Kamanakan saparentah mamak
Mamak tunduak ka pangulu
Pangulu barajo ka nan bana
Barundiang sambah manyambah
Sambah manyambah manuruik adat
Basandi alu jo patuik
Mamak kayo kamanakan murah
Nan mamak kayo jo adat
Kamanakan murah manuruik
Siangi samak saliguri
Diambiak lalu dibuangkan
Naknyo tarang jalan ka tabek
Mamak ma nunjuak ma ajari
Kalau malam danga-dangakan
Jikok siang maliek-liek
Puyuah manyuruak dalam padi
Balam di sangka bari makan
Balam tombago tigo gayo
Bialah ramuak dalam hati
Di lua nan indak banampakan
Di runggo bathin tasimpanyo
Mulia mamak dek kamanakan
Gadang kamanakan dek mamaknyo
Pandai ma agak ma agiahkan
Sarato mambagi samo rato
Ramo-ramo sikumbang jati
Katik endah pulang bakudo
Patah tumbuah hilang baganti
Pusako lamo baitu juo
Kito mamacik tali kamba
Manuju jalan ridhonyo tuhan
Dakekan diri ka Allah ta’ala
Saiyo sakato jo kamanakan
***
KAMANAKAN
Kamanakan di bawah daguak
Batali darah kamanakan kanduang
Kamanakan babuah paruik
Bati adat bakorong kampuang
Kamanakan manjunjuang titah
Maikuik suruahan dari mamak
Ma antikan tagah ka nan buruak
Kamanakan sifatnyo murah
Murah manuruik parintah mamak
Dakek dijalang jauh dituruik
Anggang tabang ba mangkuo
Rajo bajalan badaulat
Sulik fahamnyo rundiang bicaro
Satiok kato ado alamat
Tan leman manjalo todak
Turun naiak ateh parahu
Pakai pedoman walaupun tidak
Angin basiru nyo lah tau
Urek sinyali-nyali rateh
Pucuak surian mudo-mudo
Di langik urang malinteh
Awak di baliak itu pulo
Mamak bapisau tajam
Kamanakan badagiang taba
Nyawapun rela mambarikan
Kalau mamintak dinan bana
Oi buyuang rambahlah paku
Nak tarang jalan ka parak
Utak tarang dan elok laku
Calon pangganti niniak mamak
UNDANG-UNDANG ADAT MINANGKABAU
Undang-undang ampek pakaro
Tamasuak adat istiadat
Paraturan
niniak nan baduo
Supayo hiduik nak salamaik
Undang-undang adat jo kawi
Pakaian urang tuo-tuo
Manyusun adat jo syara’ di
nagari
Kaamanan kampuang jo rumah
tango
Undang-undang di nagari
Salah cancan mambari papeh
Salah bunuah mambari niat
Salah makan mamuntahkan
Sasek langkah suruik kumbali
Ma hokum barang nan lah jaleh
Salah ka tuhan mintak tobat
Satiok kasalahan bapatuntutan
Undang-undang luhak
Luhak dibari bapangulu
Di rantau rajo nan punyo hak
Di darek sarahkan ka pangulu
Undang-undang nan duo puluah
Tunduak kapado rupo
kasalahan
Anan tacemo anam tatuduah
Ditambah undang-undang nan
salapan
***
SALAH NAN TIGO :
1. Nan Partamu Salah
manuruik adat
Manuruik adat nan tapakai
Salah manuruik adat nan tapabuek
Jo masyarakat kito bacarai
2. Nan Kaduo Salah
manuruik hukum
Manuruik hukum undang-undang
Jikok salah manuruik hukum
Ka pinjaro badan tabuang
3. Nan Katigo Salah
manuruik sara‘
Malangga hukum agamo
Salah manuruik syara‘ tapabuek
Alamaik badan masuak narako
Manusia bakandang buek
Bintang bakandang ruyuang
Kalau ingin badan salamat
Patuhi paraturan undang-undang
***
UNDANG NAN SALAPAN
Adopun undang-undang nan salapan
Namo kasalahan supayo jaleh
Sadangkan nan manyatokan kasalahan
Iyolah undang-undang nan duo baleh
Kalau batamu dinan salapan
Basuopulo dinan duo baleh
Baru barupo kasalahan
Manuruik adat alah babakeh
Dikaji undang nan salapan
Partamu banamo maliang jo curi
Maliang ma ambiak barang curian
Talalah takaja tando bukti
Nan kaduo banamo tikam bunuah
Manikam luko sampainyo mati
Kalau mati hukumnyo bunuah
Darah taserak bangkai tabujua
Nan katigo banamo sumbang jo salah
Sumbang karajo nan indak sopan
Malangga adat jo karajo salah
Tacancang tarageh rabuik rampasan
Ka ampek sumbang salah juo namonyo
Manyamun urang jo kakasaran
Harato nyo diambiak basabuang nyao
Korbannyo mati ataupun pingsan
Ka limo banamo sia jo baka
Manyia tanaman siriah jo api
Sagalo barang anguih tabaka
Karajo salah nyato tarbukti
Ka anam banamo rabuik rampeh
Dahulu marabuik pado urang
Barang dirabuik sacaro kareh
Korbannyo mati atau pingsan
Ka tujuah banamo upeh racun
Upeh racun dalam makanan
Diusahokan mamakan atau maminum
Sampai manyakik atau mamatikan
Ka salapan banamo dago jo dagi
Dago iyolah mambari malu
Dagi iyolah bakareh hati
Sagalo karajo baindak tau
***
UNDANG NAN DUO BALEH
Dikaji undang-undang nan duo baleh
Iyo tabagi kapado duo
Manyatokan kasalahan supayo jaleh
Anam tatuduah anam tacemo
Anam mambao kapado tuduah
Urang takuik awak nan bagak
Hindari diri babuek cabua
Di tapi jurang tak elok tagak
Anam mambao kapado cemo
Anggang lalu antah jatuah
Si runciang tanduak hiduik taseso
Dimano kahilangan inyo tatuduah
Tatangkok jaleh tando bukti
Mandapek luko ado batando
Tarimbek patah tapukua mati
Takabek kungkuang tali pangkanyo
Bajalan bagageh-gageh
Bajua bamurah-murah
Nyatolah urang sadang cameh
Manga diawak bao bagarah
Mandaki kelok ampek puluah ampek
Jalan tabantang tapi danau
Manuju puncak ambun pagi
Dikaji pulo tantang nan ampek
Pedoman urang Minangkabau
Kajadi pedoman patang jo pagi
KAPALO AKA AMPEK PULO
1.
Nan Partamu Bapikia mangko batutua
Diingek tutua nan kalua
Usah tadorong-dorong sajo
2. Nan ka Duo Marandah
tutua bicaro
Indak ado sombong jo takabua
Indak ado batinggi hati
3. Nan ka Tigo Ma
maafkan kasalah urang
Indak ado manaruah dandam
Tak manaruah dandam jo kasumat
4. Nan ka Ampek Siang
malam mangan tuhan
Banyak bazikia ka nan satu
Ujuik satu pangan bunta
***
LIMBAGO KATO
1.
Kato pusako Babilang kato nan ampek
Nan partamo kato pusako
Sanang hati santoso tampek
Disinan dapek raso merdeka
2.
Kato munfakat Kaduo limbago kato munfakat
Sakato urang nan basamo
Elok sapaham sahakikat
Santoso kito basamo-samo
3.
Kato dahulu Katigo baparmulaan kato dahulu
Nan baiak elok ditapati
Missal takluak ka pangulu
Kabek arek babuhua mati
4.
Kato kamudian Ka ampek kato kamudian
Patuik bana kito mancari
Taruah naraco jo katian
Paniliak langgam nan tadiri
Dijua talak jo palito
Dibali anak rang tarusan
Pitua niniak moyang kito
Banyak papatah jo kiasan
Saka gulo bao jo belek
Nak jan dimakan kalalatu
Kanalah pulo kato nan ampek
Fahamkan bana satu par satu.
***
KATO NAN AMPEK
Kamumu tanam di gurun
Pado babatang ketek-ketek
Ambiak samak lalu buangkan
Nan partamu kato manurun
Dari nan gadang ka nan ketek
Dari mamak ka kamanakan
Dari malalo ka suliki
Payokumbuah koto nan gadang
Taruih ka pasa sari lamak
Nan kaduo kato mandaki
Dari nan ketek ka nan gadang
Dari anak ka ibu bapak
Alah tibo di batu ampa
Hilia ka pasa rasa piladang
Bali karambia nan batandan
Nan katigo kato mandata
Kato biaso basamo gadang
Buliah bagarah bakucindan
Tapasek ka pasa lereang
Di pasa dibali ikan
Ikan gariang bali jo lado
Nan ka ampek kato malereang
Rundiang baipa jo babisan
Sarato sumando jo duando
Payokumbuah koto nan ampek
Sasimpang jalan ka limbanang
Itulah kato nan ampek
Usah talampau jo tadorong
***
WARIH NAN AMPEK
Nan Partamu Warih nan
kanduang
Buliah ma ambek jo malarang
Buliah
ma ampang jo mamakok
Nan ka Duo Warih tak
kanduang
Kalau
tak ado warih nan kanduang
Buliah
inyo manungkek habih
Nan ka Tigo Warih
sapasukuan
Lah
habih bulek mambuleki
Nan ka Ampek Warih
sabalahan
Kok
nyampang diambiak dibaonyo
Buliah
nagari manahani
***
KUSUIK NAN AMPEK
Nan Partamu Banamo
kusuik bulu
Jo
paruah disalasaikan
Disalasaikan
sajo diawak dulu
Mintak
angok usah kalua badan
Nan ka Duo Banamo
kusuik kapak
Kusuik
kapak dikirai-kirai
Kusuik
sasamo badunsanak
Disalasaikan
sacaro badamai
Nan ka Tigo Banamo
kusuik tali
Dicari
ujuang jo pangka
Dicari
panyabab mangko tajadi
Nak
dapek caro jalan kalua
Nan ka Ampek Banamo kusuik
sarang tampuo
Kusuiknyo
tarumik bana
Di
pangadilan putuih pakaro
Ditingkek
bandiang sampai ka MA
***
UNDANG - UNDANG NAN DUO PULUAH
PACAHAN UNDANG NAN SALAPAN JO DUO BALEH
Anggang lalu antah jatuah
Pulang pagi babasah-basah
Pangulu jikok takicuah
Alamat nagari katajua
Bajalan bagageh-gageh
Kacondongan mato rang banyak
Kok ado silang jo salisiah
Pakawani urang nan banyak
Dibaok ribuk dibaok angin
Dibaok pikek dibaok langau
Muluik jo hati koklah balain
Pantangan adat MinangKabau
Tasindorong jajak manurun
Tatukiak jajak mandaki
Adat jo syara’ jikok tasusun
Bumi sanang padi manjadi
Bajua bamurah-murah
Batanyo jawek batimbang
Urang gadang kok tak saarah
Disitu rakyat makonyo
bimbang
Alah bauriah nan bak sipasin
Kok bakiak alah bajajak
Maluik pangulu naknyo masin
Bagaulah jo nan banyak
Dago-dagi mambari malu
Sumbang salah laku parangai
Jikok bajalan hak pangulu
Bapantang kusuik tak salasai
Samun saka tagak di bateh
Umbuak umbi budi marangkak
Kiri jo kanan riak mahampeh
Di tangah-tangah pangulu
tagak
Curi maliang taruang
dindiang
Tikam bunuah padang badarah
Ibo dibadan katagiliang
Turuik ka putaran roda
Sia baka sabatang suluah
Upeh racun tabang basayok
Ibo dibadan katakicuah
Ilmu nan usah dibao lalok
Hukum
Adat
1.
Hukum Ilmu
Bila
suatu sengketa terjadi, baik tentang perdata maupun kriminal, dan hakim
mengetahui tentang duduk persoalan yang sebenarnya dengan pasti, maka hakin
akan menjatuhkan hukuman sesuai dengan ilmunya. Sekali-kali jangan bertentangan
hokum atau keputusan yang diambil oleh hakim dengan ilmunya sendiri, karena
menurut Adat “ Kalau akan menghukum atau menjatuhkan hukuman terhadap
sesuatu sengketa (orang yang bersengketa) hukumlah dengan seadil-adilnya dan
hukumlah dirimu terlebih dahulu”.
2.
Hukum Bainah
Bainah
adalah Bahasa Arab, yang artinya menurut bahasa kita adalah Bersumpah,
seseorang hakim memutuskan sesuatu sengketa dengan melakukan putusan sumpah.
Hukum sumpah juga dilakukan dalam membuat suatu ketentuan dalam hokum adat,
yaitu ketika membuat “Batas” hak milik dengan orang lain, atau menurut adat
pada waktu melakukan adat Balicak pinang batapuang batu.
3.
Hukum Kurenah
Seseorang
hakim memmutuskan suatu perkara dengan jalan berdasarkan kepada Kurenah atau
tingkah laku yang terlihat pada air muka (mimik atau raut wajah) yanh tertuduh
maupun yang menggugat.
4.
Hukum Perdamaian
Ialah
hokum yang dilaksanakan keputusannya menurut adat, penyelesaiannya oleh Ninik
Mamak pemangku adat, tentang sengketa yang terjadi dalam suatu kelompok yang
mempunyai hubungan kekeluargaan.
HUKUM SEBAB – AKIBAT
Apa isi dari Hukum sebab – akibat itu ?
Penjelasannya :
Bila kita menanam padi, pasti tumbuh pohon dan
buah padi, bukan pohon dan buah apel.
Dalam kehidupan ini, bila kita menanam padi
proses pembuahannya hanya membutuhkan waktu kurang lebih 6 bulan, sedangkan
kalau kita menanam cabe, proses pembuahannya membutuhkan waktu lebih kurang 3
bulan.
Artinya, pada saat kita menanam kebaikan besar,
proses pembuahannya tentu saja membutuhkan waktu yang relatif lebih lama
daripada menanam kebaikan kecil. Jadi, kebaikan apapun yang kita dalam dalam
hidup ini akan membutuhkan waktu untuk membuahkan hasilnya dan dengan demikian
kita harus belajar bersabar.
Bagi mereka yang tidak sabar, sebentar-sebentar
mereka mengorek-ngorek benih kebaikan yang mereka telah tanam sebelumnya itu
dan akibatnya adalah benih-benih itu tidak akan berubah menjadi buah, benih itu
tidak berbuah kalaupun tumbuh ia tumbuh kerdil.
Berdasarkan Hukum Sebab – Akubat kita ingin
memperoleh :
1) Persahabatan
Kita harus memberi
persahabatan terlebih dahulu kepada orang lain.
2) Kebahagiaan
Kita harus memberikan
kebahagiaan terlebih dahulu kepada orang lain.
3) Cinta sejati
Begitu juga dengan cinta
sejati, kita harus memberikan cinta sejati terlebih dahulu kepada orang lain.
4) Kekayaan
Kita harus memberikan kekayaan
terlebih dahulu kepada orang lain.
Di dunia ini tidak ada
seorangpun yang dapat menjadi kaya apabila dirinya tidak memperkaya orang lain.
(Cara terbaik memperkaya orang lain adalah menyadarkan mereka tentang harta
dan potensi yang mereka miliki serta memberi petunjuk jalan agar mereka
berhasil mengembangkan kekayaan lahir bathinnya secara seimbang).
Begitupula seterusnya, apa yang
kita tanam, itulah yang akan kita petik atau dengan kata lain, setiap tindakan
kita (sebab) kita akan mengakibatkan
energi sejenis kembali kepada diri kita sendiri.
Neraca alam semesta ini begitu
sempurna, sehingga Nabi Muhammad bersabda “Tidak ada hutang yang tidak harus
dibayar, dan tidak ada amal kebaikan yang tidak diperhitungkan“
Apa yang anda inginkan dari
anak anda, perlakukanlah kepada kedua orang tua anda.
HUKUM KELIPATAN TIMBAL
BALIK
Apa isi dari hukum kelipatan timbal balik ?
Bila kita menanam, maka pada waktunya alam akan
menumbuhkan apa yang anda tanam dan menghasilkan buah yang jumlahnya lipatan
kali.
Penjelasannya :
Hukum Kelipatan timbal – balik menjamin adanya
kelangsungan hidup dan keberlimpahan. Baik atau buruknya keberlimpahan itu akan
sama dengan benih yang anda tanam sebelumnya, yang diatur menurut hukum sebab –
akibat.
Cara kerja Hukum Kelipatan timbal – balik
Bila seseorang menanam satu biji cabe, maka pada
saatnya akan ditumbuhkan satu pohon cabe dengan ratusan buah dan ribuan benih
yang dapat dinikmati dan ditanam kembali.
Penjelasannya :
Coba kita bayangkan, bila manusia menanam satu
bibit cabe dan ditumbuhkan satu pohon cabe dengan satu buah cabe saja oleh alam
ini. Maka jumlah kebutuhan makanan cabe kita di dunia ini tidak akan pernah
bias terpenuhi sedangkan jumlah manusia kian hari kian bertambah, dengan
demikian kelangsungan hidup tidak aka nada dan apalagi berkelimpahan.
PASAMBAHAN SIRIAH
Manyo
Angku Datuak...
Sunguah nan baduo
nan batigo, taucap namo tamuliakan gala, alah sarapek papeknyo pangulu nan sa adaik,
malin nan sa kitab, urang sumando nan sa undang, sarato alek karapan, tampek
ambo mangarang ma antakan sambah dan salam sambah nan indak kataatok salam
pambilang kamaatok, salam jo doa pamuliakan guru jo tuangku.
Sarih angin nan
baaso, hujan nan bapuhun, kayo nan bapangka, kato nan bamulo, apo nan manjadi
mulo kato :
Galang dititiak na rang buo
Ba ukia batampuak manggih
Mulo babilang dari aso
Mulo mangaji dari alih
Namalah aso nan
dibilang, namalah alih nan dikaji, mangkah saparati urang sumando angku datuak...
Nangko ma adokan
siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok, talatak dalam carano, carano tahelokan
kapado pangulu nan sa adaik, malin nan sa kitab, urang sumando nan sa undang
sarato alek karapatan. Siriah bacabiak mintak dikunyah, pinang bagatok mintak
dimakan itulah sambah nan disambahkan titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaik,
bana dipalalu, sambah tibo di pangulu, salam tibo di tuangku panitahan sagalo
rapek, dicari pulo tembak nan ba alamaik, gunuang tumbuak an kabuik, manusia
tumbuak an kato, ujuang ta antak puntiang tatikan iyo kapado angku datuak...
PAILAK AN SAMBAH
Undang wakatu dek
nan tuo, jadi pusako dek nan matah, adaik sagalo dek pangulu, pakaian tingga
dek nan ketek, namalah undang dek nan tuo :
Anak gagak di pariaman
Ditembak nak urang bangkahulu
Dibaok nak urang koto tuo
Tembak angku alah dibari ba sasaran
Anaknyo tibo dahulu
Kini lah tibo sifat ka diri ambo
kan lah baitu...
ba a dek ambo
nangko, kato biaso bajawab, gayuang biaso batangkih, sambah biaso bakumbalikan,
ba a kini, karano kito duduak duo jo tigo, pangulu duduak jo adaik, malin
duduak jo kitab, urang tuo duduak jo undang, sarato alek karapatan, kok kato
kabajawab, gayuang kabatangkih, sambah kabakumbalikan, bana dielo sakutiko,
mananti angku jo panitahan...
JAWABAN PASAMBAHAN SIRIAH
Manyo sutan...
Pasambahan sutan
juo nan di ambak gadang, di apuang tinggi, diliek pulo silang nan bapangka,
karakok nan bajunjuang, sa barih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun, kayu nan
bapangka, kato nan bamulo, apo nan jadi mulo kato, mangkah saparati urang
sumando angku datuak nan ka ma adokan siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok,
talatak dalam carano, carano tahelokan kapado pangulu nan sa adaik, malin nan
sa kitab, urang tuo nan sa undang, sarato alek karapatan, kanlah baitu pambilangan
angku...
Ba a kini ka
jawaban dari ambo, sungguahpun ambo nan manjawab, alah sajawab jo urang nan
tasabuik dalam pasambahan, siriah nan bacabiak kok indak bana bakunyah alah
umpamo bakunyah, pinang nan bagatok alah umpamo bamakan, nan siriah lai pamadeh,
pinangnyo lai pamalan.
DUDUAK
PANGULU
Minta Izin :
Urang sumando
sapangka pasambahan siriah jo Niniak Mamak sarato alek nan datang.
Mintak izin
mambukak parundiangan.
Manyo angku
Datuak...
Sambah-manyambah
nangko enteang, sungguahpun enteang buek dikakok mangko kajadi, kato disabuik
mangko dapek, karano kato alah buliah disabuik, bana alah buliah ditampuah,
apolah kato nan kadisabuik, bana nan kaditampuahan, mangkah saparati urang
sumando angku datuak...
Nangko ado
rundiang jo paparan tahadok mamak nan ampek parkaro Nan partamo mamak sako,
Nan kaduo mamak pusako,
Nan katigo mamak sakanduangnyo, dan
Nan ka ampek mamak sapnjang adaik.
Ba a kini, karano
pangulu duduak jo adaik, malin duduak jo kitab, urang tuo duduak jo undang,
sarato alek karapatan.
Itulah mangko
dimintak izin jo rilah kapado urang nan tasabuik dalam pasambahan, itulah
sambah nan disambahkan, titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaik, bana dipalalu,
sambah tibo di pangulu, salam tibo di tuangku.
Panitahan sagalo
rapek, dicari pulo tembak nan ba alamaik, gunuang tumbuak an kabuik, manuasia
tumbuak an kato, ujuang ta antak, puntiang tatikam kapado angku datuak...
JAWABAN PANGULU ATAU YANG MEWAKILI
Manyo sutan...
Pasambahan angku
juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek pulo silang nan bapangka,
karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba aso, hujan nan bapuhun, kayu nan
bapangka, kato nan bamulo, apo nan manjadi mulo kato, mangkah saparati urang
sumando angku datuak...
Nangko ado
rundiang jo paparan tahadok mamak nan ampek parkaro :
Nan partamo mamak sako,
Nan kaduo mamak pusako,
Nan katigo mamak sakanduangnyo, dan
Nan ka ampek mamak sapnjang adaik.
Itulah izin nan
dimintak kapado pangulu nan sa adaik, malin nan sakitab, urang tuo nan sa
undang, sarato alek karapatan.
Kanlah baitu
panitahan angku...
Ba a kini,
sabalun kato bajawab, gayuang batangkih, karano kito duduak duo jo tigo, rapek
jo ganok, pangulu duduak jo adaik, malin duduak jo kitab, urang tuo duduak jo
undang sarato alek karapan.
Bana dielo jo
mumpakaik,mananti angku jo panitahan...
JAWABAN SIPANGKA
Manyo Sutan /
Datuak...
Rancak di hati
elok di mato
Ayam basaro indak
alah
Manusia batolan
indak ilang
JAWABAN PANGULU / WAKILNYA
Manyo Sutan /
Datuak...
Talalai ambo
manjawek sambah, mangumbalikan salam, mancari picak nan sa tapiak, bulek nan
sagolong, picak lah buliah dilayangkan, bulek lah buliah digolongkan, lah bulek
aia kapambuluahan, lah bulek kato kamumpakaik, ambo juo nan manjawab sambah,
mangumbalikan salam, maaf dimintak Sutan / Datuak...
JAWABAN SIPANGKA = SAMO-SAMO MAKLUM
JAWABAN PANGULU / WAKILNYA
Manyo sutan...
Di ateh
pambilangan angku, indak dikili ditikan jaja, diambiak sajo nan paguno,
sungguahpun ambo nan manjawab, alah sajawab jo urang nan tasabuik dalam
pasambahan, manuruik sapanjang adaik alah babari izin jo rilah sutan...
DUDUAK
URANG SUMANDO
Urang sumando
sipangka pasambahan siriah jo rang tuo
adaik.
DARI URANG SUMANDO SIPANGKA
Manyo mak
Datuak...
Karano siriah nan
bacabiak alah bakunyak, pinang nan bagatok alah bamakan, siriahnyo lai pamadeh,
pinangnyo lai pamalan.
Ba a kini di
pihak urang sumando ataupun pihak sipangka, lai pulo taraso di hati, takilau di
mato, taraso di hati ndak manyabuik, takilau di mato ndak mancaliak, kok haruih
bana lalu mintak dipalalu, kok indak haruih bana lalu, bana suruik katampaiknyo
mak datuak...
JAWABAN MAK DATUAK
Manyo sutan...
Diasak-asak bak
manuga, diganjua-ganjua bak batanam, sungguah digasak tangah sawah, sungguah
diganjua tangah ladang, balambak, balampih pulo, ba udang di baliak batu,
balurah di baliak pandakian, sakali marangkuah dayuang duo tigo pulau talampau,
sakali mambukak puro ampek limo hutang tabayia.
Mangkah saparati
urang sumando angku datuak...
Nangko lai pulo
taraso di hati ndak manyabuik an, takilau di mato ndak mancaliak an, kok haruih
bana lalu mintak dipalalu, kok indak haruih bana lalu, bana suruik katampeknyo.
Kanlah baitu pambilangan
urang sumando...
URANG SUMANDO : BANA
MAK DATUAK
MAK DATUAK : Manolah sutan...
Lah bulek aia
kapambuluah, lah bulek kato kamumpakaik, kok kato alah buliah disabuik, kok
bana alah buliah ditampuahan, Sutan...
DARI URANG SUMANDO SIPANGKA
Manolah mak
Datuak...
Karano kato alah
buliah disabuik, bana alah buliah ditampuahan.
Apolah kato nan disabuik,
bana nan kaditampuahan, diateh sambah-manyambang mangko enteng, sungguahpun
enteng buek dikakok mangko jadi, kato disabuik mangko dapek, disabuik dipangka
kato :
Anak urang di balai gurah
Nak lalu ka ampek angkek
Kato dahulu kato basitinah
Kato kamudian kato basicapek.
Capek dengan
pasambahan, apolah sambah nan disambahkan :
Takalo hari nan
dahulu mangkah saparati urang sumando angku datuak...
JIKOK ANAK LAKI-LAKI
Nangko manaruah
anak laki-laki, kaciak ditimang jo kain, gadang ditimang jo bicaro, kok kaciak
diaja tau, gadang diaja pandai, lah cadiak lah cando kio, lah johan lah
bijaksano, kok tumbuah barang nan tumbuah, tumbuah rajo mamancang galanggang di
dalam luhak nan balantak, di dalam langgam nan balero, lah tapikua badia nan
salareh, tasandang karapai nan sabuah, tatembak sasaran nan sadaikuih, lah
talawan urang bailia-bamudiak, lah patuik pulang ka adaik nan data, cupak nan
panuah...
JIKOK ANAK PEREMPUAN
Kok tumbuah
barang nan tumbuah, tumbuah pangulu mandirikan adaik jo pusako di dalam aua nan
sabarih, di dalam parik nan balingka, di ateh rumah nan ba adaik, alah tapikua
parian nan sabuah, tajinjiang labu nan sa tanjua, alah tatumbuak jamua nan sa
antak, alah tatanak nasi nan sa taka, alah patuik diam di rumahnyo.
Itulah mangko
diimbau sagalo mamak nan ampek parkaro :
Nan partamo mamak sako,
Nan kaduo mamak pusako,
Nan katigo mamak sakanduangnyo, dan
Nan ka ampek mamak sapnjang adaik.
Di sikolah kato
disabuik, bana ditampuahan, apolah kato nan kadisabuik, bana nan kaditampuahan,
manuruih papatah adaik
Anak-anak
barilah makan
Banang
putiah mamak nan punyo.
Ba a kini, karano
anak kapulang ka adaik nan data, cupak nan panuah, itulah dimintk kapado mamak,
adaik mintak didirikan, pusako mintak dilenggangkan, itulah sambah nan disambahkan,
titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaik, bana dipalalu, sambah tibo di pangulu,
salam tibi di tuangku, panitahan sagalo rapek dicari pulo tembak nan ba alamaik
gunuang tumbuak an kabik, manusia tumbuak an kato, ujuang ta antak puntiang
tatikam iyo kapado angku datuak...
JAWABAN DARI MAK DATUAK
Manyo sutan...
Pasambahan sutan
juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek silang nan bapangka, karakok
nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun, kayu nan bapangka,
kato nan bamulo.
Apo nan jadi mulo
kato,
Mangkah saparati
urang sumando manaruah niaik nan tak sampai, kaua nan tak lapeh, namalah niaik
nan tak sampai, manaruah anak laki-laki / perempuan kaciak ditimang jo kain,
gadang ditimang jo bicaro, lah patuik pulang ka adaik nan data, cupak nan
panuah, ba a dek urang sumando, karano anak-anak barilah makan, banang putiah
mamak nan punyo itulah mangko diimbau sagalo mamak, kok adaik yo mintak
didirikan, pusako mintak dilenggangkan, kanlah baitu pambilangan urang
sumando...
Ba a jawaban dari
kami sagalo mamak, niaik biaso disampaian, kaua biaso dilapehan.
RANG TUO ADAIK MAMINTAK IZIN MAMBUKAK KAPADO NINIAK
MAMAK SARATO ALEK KARAPATAN.
1.
RANG TUO ADAIK PASAMBAHAN SIRIAH DENGAN NINIAK MAMAK
SARATO ALEK KARAPATAN.
2.
LIHAT PASAMBAHAN DARI URANG SUMANDO
3.
LIHAT JAWABAN DARI MAMAK DATUAK
Mulo mangaji dari
alih
Namalah aso nan
dibilang, namalah alih nan dikaji, mangkah saparati angku datuak...
Nangko ma adokan
siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok, talatak dalam carano, carano tahelokan
kapado sabarisan urang sumando, siriah nan bacabiak mintak dikunyak, pinang nan
bagatok mintak dimakan, itulah sambah nan disambahkan, titah nan dipuhunkan,
rundiang dipanaiak, bana dipalalu, kasudahan sambah iyo kapado sutan...
JAWABAN URANG SUMANDO
Manyo angku
datuak...
Pasambahan angku
datuak jou nan diambak gadang, diapuang tinggi, dicari pulo silang nan
bapangka, karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun,
kayu nan bapangka, kato nan bamulo, apo nan manjadi mulo kato, mangkah saparati
angku datuak...
Nangko, sarato
mamak sako, mamak pusako, ma adokan siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok,
talatak dalam carano,carano tahelokan kapado sabarisan urang sumando, siriah
nan bacabiak mintak dikunyak, pinang nan bagatok mintak dimakan,kanlah baitu
panitahan angku datuak...
Ba a kini jawaban
dari ambo, lah bulek aia kapambuluah, lah bulek kato kamumpakaik, sungguahpun
ambo nan manjawab, alah sajawab jo urang nan tasabuik dalam pasambahan.
Siriah nan
bacabiak kok indak bana bakunyak alah umpamo bakunyah, pinang nan bagatok kok
indak bana bamakan alah umpamo bamakan siriahnyo lai pamadek, pinangnyo lai
pamalan mak datuak...
JAWABAN DARI MAK DATUAK
Manyo Sutan...
Karano siriah nan
bacabiak alah bakunyak, pinang nan bagatok alah bamakan, siriahnyo lai pamadeh,
pinangnyo lai pamalan.
Ba a kini, lai
pulo taraso di hati, takilam di mato, taraso di hati ndak manyabuik, takilam di
mato ndak mancaliak an, kok haruih bana lalu mintak dipalalu, kok indak haruih
bana lalu, bana suruik katampeknyo sutan...
JAWABAN URANG SUMANDO
Manyo angku
datuak...
Diasak-asak bak
manuga, diganjua-ganjua bak batanam, sungguah digasak tangah sawah, sungguah
diganjua tangah ladang, balambak, balampih pulo, ba udang di baliak batu,
balurah di baliak pandakian, sakali marangkuah dayuang duo tigo pulau talampau,
sakali mambukak puro ampek limo hutang tabayia.
Ba a kini,
mangkah saparati angku datuak...
Nangko lai pulo
tarasi di hati, takilam di mato, taraso di hati ndak manyabuik an, takilam di
mato ndak mancaliak an, kok haruih bana lalu mintak dipalalu, kok indak haruih
bana lalu, bana suruik katampeknyo, kanlah baitu panitahan angku datuak...
Ba a jawaban dari
ambo, kok kato lah buliah disabuik, bana lah buliah ditampuah angku datuak...
JAWABAN DARI MAK DATUAK
Manyo sutan...
Bana lalu bana
disabuik, disabuik dipangka kato
Anak urang di balai gurah
Nak lalu ka ampek angkek
Kato dahulu kato basitinah
Kato kamudian kato basicapek
Capek jo
pasambahan, apolah sambah nan disambahkan, tatkalo hari nan dahulu, mangkah
saparati angku datuak...
Nangko manaruah
niaik nan tak sampai, kaua nan tak lapeh, namalah niaik nan tak sampai, namalah
kaua nan tak lapeh.
Nangko manaruah
anak laki-laki, kaciak ditimang jo kain, gadang ditimang jo bicaro, kok kaciak
diaja tau, gadang diaja pandai, lah cadiak lah cando kio, lah johan lah
bijaksano, kok tumbuah barang nan tumbuah, tumbuah rajo mamancang galanggang di
dalam luhak nan balantak, di dalam langgam nan balero, lah tapikua badia nan
salareh, tasandang karapai nan sabuah, tatembak sasaran nan sadaikuih, lah
talawan urang bailia-bamudiak, lah patuik pulang ka adaik nan data, cupak nan
panuah...
Kok adaik
kadidirikan, pusako kadilenggangkan, aluihnyo bandindiang camin, datanyo
balantai papan, putiah indak bakarek, hitam indak bakuran.
Itulah mangko
dirapekan sagalo urang sumando, kok adaik samo kito dirikan, pusako samo kito
lenggangkan, malalah sakali tampak, mangganjua sakali suruik, kabukik samo
mandaki, kalurah samo manurun, barek samo dipikua, ringan samo dujinjiang, nan
jauh samo dijapuik, dakek samo dijangkau, nan matah samo dimasakan, nan masak
samo diparenai kapado alek nan datang, kok basuo aia samo diminum, basuo nasi
samo dimakan.
Cancang nan duo
sagaragai, hiduik nan duo masaalah, nak sakali mamancuang putuih, sakali
mangabek arek, karano adaik kadidirikan aluihnyo badindiang camin datanyo
balantai papan, nak samo lamak nasi dimakan, nak samo manih aia diminum kok lai
rantiang nan badaikak, murai nan bakicau, diateh namo urang sumando jo urang
sumando, atau urang sumando jo Mamak, kok nan kusuik samo kito salasaikan,
karuah samo dipajaniah, utang dek mamak buek mahabisi, kato manyudahi.
Itulah sambah nan
disambahkan, titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaiak, bana dipalalu, kasudahan
sambah iyo kapado sutan...
JAWABAN URANG SUMANDO
Manyo angku
Datuak...
Pasambahan angku
datuak juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek pulo silang nan
bapangka, karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun,
kayu nan bapangka, kato nan bamulo.
Apo nan manjadi
mulo kato, mangkah saparati urang sumando angku datuak...
Nangko, manaruah
niaik nan tak sampai, kaua mintak lapeh, nangko manaruah kamanakan ketek si
laki-laki, ketek ditimang jo kain, gadang ditimang jo bicaro, dibantuak-bantuak
jo aka, ditimang-timang jo bicaro.
Kok tumbuah
barang nan tumbuah, tumbuah rajo mamancang galanggang di dalam luhak nan
balantak, di dalam langgam nan balero, lah tapikua badia nan salareh, tasandang
karapai nan sabuah, tatembak sasaran nan sadaikuih, lah talawan urang
bailia-bamudiak, lah patuik pulang ka adaik nan data, cupak nan panuah.
Ba a kini, karano
kamanakan ka pulang ka adaik nan data, cupak nan panuah, itulah mangko
dirapekan sagalo urang sumando, kok adaik samo didirikan, pusako samo
dilenggangkan, malalah sakali tampak, mangganjua sakali suruik, ka bukik samo
mandaki, ka lurah samo manurun, nan jauah mintak dijapuik, nan dakek mintak
dijangkau, basuo nasi samo dimakan, basuo aia samo diminum, sakali mamancuang
putuih, sakali mangabek areh, kok lai titiak nan batuka, barih nan balimbang,
rantiang nan badaikak, murai nan bakicau, di ateh sabarisan urang sumando, buek
dihasisi, kato disudahi, kusuik disalasaikan, karuah dipajaniah, kanlah baitu
panitahan mak datuak...
Sabalun kato
bajawab, gayuang batangkih, karano urang sumando lai duduak duo jo tigo, bana
dielo jo mumpakaik, mananti mak datuak jo panitahan...
MANYO ANGKU
DATUAK...
Talalai ambo
manjawek sambah, mangumbalikan salam, mancari picak nan satapiak, mancari bulek
nan sagolong, picak lah buliah dilayangkan, bulek lah buliah digolongkan, maaf
dimintak angku datuak...
MANYO ANGKU
DATUAK...
Sabagai jawaban
dari panitahan angku datuak...
Sungguahpun ambo
nan manjawab, lah bulek aia kapambuluah, lah bulek kato kamimpakaik, alah
sajawah jo urang nan tasabuik dalam pasambahan, adaik iyo samo didirikan,
pusako samo dilenggangkan, ka bukiki samo mandaki, kalurah samo manurun, nan
jauh samo dijapuik, nan dakek samo dijangkau, basuo nasi samo dimakan, basuo
aia samo diminum, sakian sambah kapado mak datuak...
JAWABAN MAK
DATUAK
Kahandak diagiah
balaku, pintak diagiah buliah.
Maklum, samo-samo
maklum.
DUDUAK
MAMAK KAMANAKAN
Duduak Mamak
kamanakan pelaksanaan samo juo dengan Duduak urang sumando yaitu Rang
tuo adaik pasambahan siriah dengan salah seorang mamak kamanakan (cumasaja
mengalami sedikit perubahan umpamanya).
Kalau Mamak manyambah kan kapado urang sumando :
”Nan matah mintak dimasakan, nan masak mintak dihidangkan“ kapado si
alek.
Kapado mamak kamanakan indak dipasambahkan, hanyo sajo :
“Kabukik mintak didakian, kalurah mintak dituruni, nan barek mintak samo
dipikua, nan ringan mintak samo dijinjiang” dan sebagainya.
DUDUAK ANAK
Begitupula dengan Duduak anak, pelaksanaan pasambahannya sama saja dengan
duduak pasambahan dengan urang sumando, namun ada sedikit perubahan.
Rang
tuo adaik manyambah kapado anak;
“Lamah
mintak ditungkek, condong mintak ditaua, nan rancak mintak dicaliak, nan lamak
mintak dimakan”
DUDUAK MAMAK JO PANGULU
Pasambahan
Duduak pangulu sama juga dengan pasambahan duduak urang sumando yaitu rang tuo
adaik manyambah kapado Niniak mamak, akan tetapi banyak mengalami perubahan :
Manyo
angku Datuak…
Karano
adaik kadidirikan, pusako kadilenggangkan, haluihnyo badindiang camin, datanyo
balantai papan, putiah indak bakarek, hitam indak bakuran.
Itulah
mangko dilapeh cucu kamanakan manjapuik 10 sabaleh jo angku datuak...nangko
sarato imam jo khatib sarato urang tuo-tuo, dibao ka ateh rumah nan saadaik,
disikolah kato disabuik, bana ditampuahan.
Apolah
katonan kadisambuik, bana kaditampuahan, dimintak izin jo rilah kapado dunsanak
nan saadaik sapusako, adaik samo kito dirikan, pusako samo kito lenggangkan,
malalah iyo sakali tampak, mangganjua iyo sakali suruik.
Itulah
sambah nan disambahkan, titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaiak, bana
dipalalu, sambah tibo dipangulu, salam tibo dituangku, panitahan sagalo rapek.
Dibaripulo
tembak nan ba alamaik, gunuang tumbuak an kabuki, manusia tumbuak an kato,
ujuang ta antak, puntiang tatikan iyo kapado angku datuak…
JAWABAN
PANGULU
Manyo
angku datuak…
Pasambahan
angku datuak juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek silang nan
bapangka, karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun,
kayu nan bapangka, kato nan bamulo.
Apo
nan manjadi mulo kato, mangkah saparati angku datuak…
Nangko
manaruah niaik nan tak sampai, kaua nan tak lapeh, di ateh pambilangan angku
datuak tadi…,
Indak
dikili ditikam jajak, diambiak sajo nan paguno, dimintak izin jo rilah
mandirikan adaik, malenggangkan sako, aluihnyo badindiang camin, datanyo
balantai papan, putiah indak bakarek, hitam indak bakuran, adaik samo
didirikan, pusako samo dilenggangkan, kabuki samo mandaki, kalurah samo
manurun, kanlah baitu pambilangan angku datuak…?
Ba a
kini jawabannyo diateh pangulu nan saadaik sapusako, sabalun izin dibari, iyo
disudi diusul dipareso juo kapado angku datuak…
Barapo
kiro-kiro gadangnyo adaik kadidirikan supayo siang bak hari, tarang bak bulan,
sakian sambah kapado angku datuak.
JAWABAN
RANG TUO ADAIK
Manyo
angku datuak…
Ba a
diateh usul jo pareso dari angku datuak kapado ambo, lah diusul pareso kapado
sipokok sipangka, supayo siang bak hari, tarang bak bulan, adaik nan
kadidirikan adolah adaik pangulu, jalan siang, japuik anta, batamaik kaji,
mananti urang maliek anak, bajago-jago dan kalau indak ado aral malintang,
patang ahad bajago-jago, hari sinayan pacahnyo alek, sakian pulo sambah
babaliak kapado angku datuak juo.
JAWABAN PANGULU
Manyo
angku datuak…
Kalau
pambilangan angku datuak alah siang bak hari, tarang bak bulan, kok picah lah
buliah dilayangkan, kok buliah lah buliah digolongkan.
Iyo
manuruik sapanjang adaik alah dibari izin jo rilah, kok manuruik pamarintahan
iyo basarahan ka angku datuak tumah.
Rang tuo adaik : kandak balaku, pintak buliah, maklum angku datuak.
Pangulu : samo-samo maklum.
RANG
TUO ADAIK
Manyo
angku datuak…
Sunaik
kato diulang, pasa jalan dek batampuah, balambak balampih pulo, baudang di
baliak batu, balurah di baliak pandakian, sakali marangkuah dayuang duo tigo
pulau talampau, sakali mambukak puro ampek limo hutang tabayia.
Ba a
kini, karano adaik kadidirikan, pusako kadilenggangkan, undang pulo mangatokan
“sakayo-kayo urang kabaralek, tatap ado manaruah kakurangan” mako dari itu, kok
lai cucu kamanakan kami nan maha diateh nan indak, murah diateh nan lai, kok
indak nak maminjam kapado cucu kamanakan angku niniak mamak, itulah dimintak
izin jo rilah, sadonyo mintak diakui, pangangnyo mintak disalaikan.
Sakian
pulo sambah nan disambahkan, kasudahan sambah iyo kapado angku datuak juo.
PANGULU
Manyo
angku datuak.
Balambak
balampih pulo, baudang di baliak batu, balurah di baliak pandakian.
Diateh
pasambahan angku datuak…tantang pinjam maminjam
Jawabnyo
dek angku niniak mamak, bakaua tampek nan kiramaik, bakandak tampaik nan
kabuliah, iyolah babri izin jo rilah, saando lai ba aku, pagang lai
basalamaikan.
Maklum….samo-samo
maklum.
MAMULANGKAN ALEK KAPADO URANG SUMANDO
RANG
TUO ADAIK…
MAMAKNYO
SUTAN…
Sungguah
nan baduo nan batigo, taucap namo tamuliakan gala, alah sarapek papeknyo sagalo
urang sumando angku datuak…
Nangko
tampek ambo mangarang mahantakan sambah jo salam, sambah nan indak kataatok,
sambah pambilang kapaatok, salam jo doa, hujan nan bapuhun, guru jo tuangku,
sabarih angin nan baasa, hujan nan bapuhun, kayu nan bapangka, kato nan bamulo,
apo nan manjadi mulo kato.
Galang dititiak nak rang buo
Baukia batampuak manggih
Mulai babilang daripado aso
Mulai mangaji daripado alih
Namalah
aso nan dibilang, namalah aso nan dikaji, mangkah saparati angku datuak...
Nangko
nan maadokan siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok, talatak dalam carano,
carano tahelokan kapado sagalo urang sumando, siriah bacabiak mintak dikunyak,
pinang bagatok mintak dimakan.
Itulah
sambah nan disambahkan, titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaiak, bana
dipalalu, kasudahan sambah iyo kapado sutan.
URANG
SUMANDO
Manyo
angku datuak...
Pasambahan
angku datuak juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek silang nan
bapangka, karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun,
kayu nan bapangka, kato nan bamulo.
Apo
nan manjadi mulo kato, mangkah saparati angku datuak...
Nangko
sarato mamak nan tigo pakaro maadokan siriah nan bacabiak, pinang nan bagatok,
talatak dalam carano, tahelokan kapado urang sumando.
Siriah
bacabiak mintak dikunyah, pinang bagatok mintak dimakan, kanlah baitu
pambilangan angku datuak...?
Ba a
jawaban dari ambo, sungguahpun ambo nan manjawab, alah sajawab jo sagalo urang
sumando, siriah bacabiak kok indak bana bakunyah alah umpamo bakunyah, pinang
bagatok kok indak bana bamakan alah umpamo bamakan, siriah lai pamadeh,
pinangnyo lai pamalan.
RANG TUO ADAIK
Manyo
sutan...
Karano
siriah bacabiak alah bakunyah, pinang bagatok alah bamakan, ba a kini mangkah
saparati angku datuak...
Nagko
lai pulo taraso di hati, takilam di mato, taraso di hati nak manyabuikan,
takilam dimato nak mancaliakan, kok haruih bana lalu mintak dipalalu, kok indak
hariuh bana lalu, bana suruik katampaiknyo sutan.
URANG
SUMANDO
Manyo
angku datuak...
Balambak
balampih pulo, baudang di baliak batu, balurah di baliak pandakian, sakali
marangkuah dayuang duo tigo pulau talampau, sakali mambukak puro ampek limo
hutang tabayia.
Ba a
kini mangkah saparati angku datuak...
Lai
pulo taraso di hati nak manyabuikan, takilam di mato nak mancaliakan, kok
haruih bana lalu mintak dipalalu, kok indak hariuh bana lalu, bana suruik katampaiknyo,
kanlah baitu pambilangan angku...
Ba a
kini karano undang juo nan mangatokan, baetong siang maabihkan hari, baetong
malam maabihkan minyak, lah patuik bana kato disabuik, bana ditampuahan angku
datuak.
ANGKU DATUAK / RANG TUO ADAIK
Manyo
sutan...
Karano
kato alah buliah disabuk, bana lah buliah ditampuahan, apolah kato nan
disabuik, bana nan ditampuahan;
Tatkalo dihari nan dahulu, mangkah saparati angku datuak...
Nangko manaruah niaik nan tak sampai kaua nan tak lapeh, manaruah
kamanakan ketek silaki-laki, ketek ditimang jo kain, gadang ditimang jo bicaro,
lah cadiak lah cando kio, lah johan lah bijaksano, kok tumbuah barang nan
tumbuah, rajo mancancang galanggang di dalam luhak nan balantak, di dalam
langgaam nan balero, alah tapikua badia nan sadaikuih, alah talawan urang
bailia jo bamudiak, lah patuik pulang ka adaik nan data cupak nan panuah, lah
patuik pulang karumahnyo.
Ba a kini, lah dirapek sagalo urang sumando, dicari kato nan satipak,
bana nan saukua, lah bulek aia kapambuluah, lah bulek kato kamumfakat, adaik
samo didirikan, pusako samo dilenggangkan, kabukik samo mandaki, kalurah samo
manurun, malalah sakali tampak, mangganjua sakali suruik, barek samo dipikua,
ringan samo dijinjiang, basuo nasi samo dimakan, basuo aia samo diminum.
Ba a kini...
Tandonyo putiah kapeh dapek diliek, putiah hati bakaadaan, tandonyo sarah
indak bakandak hati, pasan indak baturuikan,
disarahkan kapado urang sumando nan barupo nan bapareh, barupo karih nan
sabilah, sarato carano nan sabuah,
kok karih nan sabilah kalauik ka apuang-apuang, ka darek ambiak
katungkek, basuo unak bajiraik parateh unak bajiraik, basuo batang tabulintang,
pangabuang batang mambulintang.
Ko
carano nan sabuah, panyonsong alek nan datang, pananti alek nan tibo, palawan
alek nan duduak.
Itulah
sambah nan disambahkan, titah nan dipuhunkan, rundiang dipanaik, bana dipalalu,
kasudahan sambah iyo kapado sutan.
URANG
SUMANDO
Pasambahan
angku datuak juo nan diambak gadang, diapuang tinggi, diliek pulo silang nan
bapangka, karakok nan bajunjuang, sabarih angin nan ba asa, hujan nan bapuhun,
kayu nan bapangka, kato nan bamulo.
Apo
nan manjadi mulo kato, mangkah saparati angku datuak…
Nangko
manaruah niaik nan tak sampai, kaua nan tak lapeh, namalah niaik nan tak
sampai, namalah niaik nan tak lapeh,
Manaruah
kamanakan silakai-laki
Kaciak
lah diaja tau, gadang lah diaja pandai, lah patuik pulang ka adaik nan data,
cupak nan panuah, adaik kadidirikan, pusako kadilenggangkan, lah bulek aia
kapambuluah, lah bulek kato kamumfakat, adaik samo didirikan, pusako samo
dilenggangkan.
Ba a
kini, dimamak disarahkan pulo nan barupo nan bapareh kapado urang sumando,
tandonyo pitiah kapeh dapek diliek, putiah hati bakaadaan, barupo karih nan
sabilah kalauik kaapuang-apuang, kadarek ambiak ka tungkek, parateh unak
bajiraik, pangabuang batang tabulintang.
Ko
carano nan sabuah, panyonsong alek nan datang, pananti alek nan tibo, palawan
alek nan duduak,
Itulah
nan disarahkan kapado urang sumando, sarah indak bakandak hati, pasan indak
baturuikan, kanlah baitu pambilangan angku datuak…
Ba a
kini panjawaban kami ateh urang sumando, iyolah batarimo suko, sungguahpun alah
batarimo panyarah mamak, siangnyo mintak dicaliak-caliakan, malamnyo mintak
didanga-dangaan, manuruik sapanjang adaik mak datuak…
MAK DATUAK
Kandak
buliah, pintak balaku sutan…
Maklum.
MARTABAT PANGULU
(Martabat Nan Anam)
KEWAJIBAN
PANGULU
1.
Kusuik nan akan
manyalasaikan
2.
Karuah nan akan
manjaniahkan
3.
Mamainkan
Undang-undang
4.
Mamaliharo anak
kamanakan
5.
Mamaliharo Nagari
6. Mamaliharo Adat
PANTANGAN PANGULU
1.
Marah
(Mamerahkan muko di keramaian)
2.
Mahariak
mahantam tanah
3.
Manyinsiangkan
langan baju
4.
Balari-lari
5.
Manjinjiang
6.
Mamanjek-manjek
HAK
PANGULU
1.
Ka
rimbo babungo kayu
2.
Ka
sawah babungo ampiang
3.
Ka
lauik babungo karang
4.
Ka
sungai babungo pasia
5.
Ka
ladang babungo tanah
6.
Ka
kampuan bapadi abuan
HAK PANGULU MENURUT ADAT
|
|||
Objek
|
Ketentuan Adat
|
Pemanfaat
|
Bunga Ulayat Hak Pangulu
|
TANAH
|
Aia
nan buliah diminum, buah nan dapek dimakan, nan batang tatap tingga.
|
Investor,
Pemerintah, Anak Nagari
|
10 Takar
tariak ciek atau 10%
|
SAWAH
|
Ka
sawah babungo ampiang.
|
Anak
kamanakan
|
10 Sukek
tariak ciek atau 10%
|
SUNGAI
|
Ka
sungai babungo pasia.
|
Penambang
luar, Anak Nagari
|
10 Kubik
tariak ciek atau 10%
|
TAMBANG
|
Ka
tambang babungo ameh.
|
Penambang
luar, Anak Nagari
|
10 ameh
tariak ciek atau 10%
|
LAUT
|
Ka
laut babungo karang.
|
Pelaut,
Anak Nagari
|
10 ikan
tariak ciek atau 10%
|
NGALAU
|
Ka
guo babungo ngalau.
|
Pewalet,
Anak Nagari
|
10 Kilo
tariak ciek atau 10%
|
RIMBO
|
Ka
Rimbo babungo kayu.
|
Pembalak
kayu, Anak Nagari
|
10 kubik
tariak ciek atau 10%
|
SUMBER : LKAAM SUMBAR
NILAI-NILAI BUDI PEKERTI
MENURUT UKUA JANGKO NAN SALAPAN
1.
NAK LURUIH RANTANGKAN
TALI
2.
NAK TINGGI NAIKAN BUDI
3.
NAK HALUIH BASO JO
BASI
4.
NAK ELOK LAPANGKAN HATI
5.
NAK MULIA TAPATI JANJI
6.
NAK TAGUAH PAHAM
DIKUNCI
7.
NAK LABO BUEKLAH RUGI
8.
NAK KAYO KAIK MANCARI.
DAFTAR PUSTAKA
1. Dt.Rajo
Pangulu, H.Idrus Hakmy;1991. Rangkaian
Mustika Adat Basandi Syarak di MinangKabau. PT.Remaja RosdaKarya,Bandung
2.
Dt.Sangguno Dirajo, Ibrahim;1987.
Curaian Adat Alam MinangKabau. Pustaka Indonesia, Bukit
Tinggi
3.
Craig L.Pearce, Joseph A. Maciariello dan Hideki
Yamawaki; 2010. Drucker Difference. PT.Ufuk Publishing House,
Jakarta
4. Sumantri, Bambang; 2004. Jalan Kesuksesan
Hidup (Edisi khusus). Jakarta
5.
Bagindo Nan Sati, Bakri; 2007. Adat lamo
pusako using sarato pitaruah mandeh. Jakarta
6.
Sulaeman MS,M.Munandar,Ir.,Drs;
1996. Ilmu Budaya Dasar. PT.Eresco, Bandung
7.
Dt.Rajo Pangulu,M.Pd, M. Sayuti,Drs;2012. Pengembangan
Wawasan Kebangsaan bagi pemaku adat dalam aspek kemasyarakatan ditinjau dari
adat istiadat. LKAAM Sumbar. Agam
Tidak ada komentar:
Posting Komentar